Je nalatenschap goed geregeld

Als ondernemer heb je meestal veel goed voor elkaar. Contracten zijn op orde, de BV-structuur klopt en je hebt nagedacht over je pensioen. Maar één onderwerp blijft opvallend vaak liggen: het testament. Of het is er wel, maar al jaren niet meer tegen het licht gehouden.

Dat is zelden een probleem, tot het dat ineens wél is. Want op het moment dat er iets gebeurt, moet er direct gehandeld worden. En als jij niets hebt vastgelegd, bepaalt de wet wat er gebeurt.

In dit artikel nemen we je mee in wat er dan gebeurt, welke keuzes je hebt en waar de belangrijkste aandachtspunten zitten. Niet als theoretisch verhaal, maar aan de hand van een concrete situatie.

Stel dat je DGA bent, getrouwd en twee kinderen hebt. Je vermogen bestaat uit ongeveer €1.000.000 in je BV en €400.000 privé. In totaal gaat het dus om €1,4 miljoen.

Omdat je in gemeenschap van goederen bent getrouwd, bestaat de nalatenschap bij het eerste overlijden uit ongeveer de helft daarvan, dus €700.000.

Als er geen testament is, geldt automatisch de wettelijke verdeling. Dat betekent dat je partner alle bezittingen en schulden krijgt. De kinderen krijgen een vordering op de partner.

In deze situatie komt die vordering neer op ongeveer €233.000 per kind.

Over dat bedrag betalen de kinderen erfbelasting. Na vrijstelling blijft er grofweg €200.000 belastbaar per kind, wat neerkomt op ongeveer €25.000 erfbelasting per kind. In totaal dus zo’n €50.000.

En daar zit meteen het belangrijkste punt: die belasting moet betaald worden, terwijl het geld nog niet beschikbaar is. Het zit immers nog bij de partner of in de BV.

Bij het tweede overlijden erven de kinderen het resterende vermogen. Stel dat dat vermogen gelijk blijft op €700.000 (vereenvoudigd), dan betalen zij opnieuw erfbelasting, waarbij hun eerdere vordering wordt verrekend.

Er is dus geen simpele dubbele heffing over hetzelfde bedrag, maar wel twee belastingmomenten. En vooral dat eerste moment kan onhandig zijn, omdat er nog geen liquiditeit is.

Met een testament kun je sturen naar wie het vermogen overgaat, het moment waarop vermogen overgaat en wanneer belasting wordt betaald.

Dat klinkt abstract, maar in de praktijk draait het vooral om één vraag: wil je belasting nu, later of gespreid?

Bij een tweetrapstestament erft de partner eerst alles en krijgen de kinderen pas iets bij het tweede overlijden.

In dezelfde casus betekent dat dat er bij het eerste overlijden geen erfbelasting voor de kinderen is. De volledige €700.000 gaat naar de partner, binnen de partnervrijstelling.

De belasting verschuift daarmee volledig naar het tweede moment.

Stel dat het vermogen in de tussentijd groeit naar €1.600.000. Dan erven de kinderen ieder €800.000. Na vrijstelling blijft er per kind ongeveer €775.000 belastbaar, wat kan leiden tot circa €120.000 erfbelasting per kind. In totaal ongeveer €240.000.

Het effect is duidelijk: je betaalt geen €50.000 nu, maar mogelijk €240.000 later. Dat lijkt ongunstiger, maar daar staat tegenover dat er in de tussentijd geen druk op de liquiditeit is geweest en dat het vermogen heeft kunnen doorgroeien.

Dit laat goed zien dat het hier niet alleen om hoogte gaat, maar vooral om timing.

Bij een vruchtgebruiktestament wordt het vermogen anders verdeeld. De kinderen worden al eigenaar, terwijl de partner het gebruik krijgt.

In de casus betekent dat dat de waarde wordt gesplitst. Stel dat de partner 65 jaar is, dan wordt het vruchtgebruik grofweg op 40% gewaardeerd en het bloot eigendom op 60%.

De kinderen krijgen dan fiscaal gezien ongeveer 60% van €700.000, dus €420.000. Dat komt neer op €210.000 per kind. Na vrijstelling blijft er ongeveer €185.000 belastbaar, wat resulteert in ongeveer €20.000 erfbelasting per kind. In totaal circa €40.000.

Bij het tweede overlijden vervalt het vruchtgebruik en is er over dat deel geen nieuwe erfbelasting verschuldigd.

Het verschil met de wettelijke verdeling is dus niet alleen dat de eerste heffing iets lager is (€40.000 in plaats van €50.000), maar vooral dat er later minder opnieuw belast wordt.

Niet alles hoeft vooraf vast te liggen. Met een keuzetestament kun je juist ruimte laten om na het overlijden te bepalen wat het beste past.

In de casus zou dat betekenen dat de partner op dat moment kan kiezen:
voor een verdeling waarbij kinderen direct een vordering krijgen (zoals bij de wettelijke verdeling), of juist voor een variant waarbij belasting wordt uitgesteld.

Die keuze kan dan worden afgestemd op de situatie op dat moment. Bijvoorbeeld op basis van:
de hoogte van het vermogen
de beschikbare liquiditeit
de fiscale regels op dat moment

Juist omdat die factoren veranderen, blijkt flexibiliteit in de praktijk vaak waardevoller dan vooraf optimaliseren.

Tot nu toe lijkt het vooral een fiscale afweging. Maar voor ondernemers zit het grootste risico meestal in de liquiditeit.

In deze casus zit €1.000.000 in de BV. Dat is vermogen op papier, maar geen vrij beschikbaar geld.

Als er bij het eerste overlijden €50.000 erfbelasting betaald moet worden door de kinderen, terwijl er privé weinig cash is, moet dat geld ergens vandaan komen. In de praktijk betekent dat vaak dat er dividend uit de BV moet worden gehaald.

Dat kan druk zetten op de onderneming.

De bedrijfsopvolgingsregeling kan dit grotendeels oplossen. In veel gevallen kan de belastingdruk op ondernemingsvermogen sterk worden verminderd of zelfs vrijwel verdwijnen. Maar dat werkt alleen als de aandelen bij de juiste persoon terechtkomen en aan alle voorwaarden wordt voldaan.

En daar gaat het in de praktijk vaak mis. Niet omdat de fiscale regels niet kloppen, maar omdat het testament, de statuten en de bedoeling niet goed op elkaar aansluiten.

Als je de cijfers naast elkaar zet, zie je dat het verschil tussen de varianten niet alleen zit in hoeveel belasting je betaalt.

Bij de wettelijke verdeling betaal je ongeveer €50.000 bij het eerste overlijden en later opnieuw belasting. Bij een tweetrapstestament betaal je niets bij het eerste overlijden, maar mogelijk €240.000 later. Bij een vruchtgebruiktestament betaal je ongeveer €40.000 bij het eerste overlijden en minder bij het tweede.

Het echte verschil zit dus in wanneer je betaalt en of er op dat moment ook geld beschikbaar is.

Een goed testament gaat niet alleen over belasting. Het gaat over rust voor je partner, duidelijkheid voor je kinderen en continuïteit van je onderneming.

De cijfers helpen om het inzichtelijk te maken, maar uiteindelijk draait het om keuzes. En die kun je beter maken op het moment dat je ze nog zelf kunt maken.

Wil je eens kennismaken om samen te kijken wat Financial Life Plan kan doen voor je met betrekking tot een financieel plan op maat? Plan hieronder een kennismaking!